Endülüste Bir Kürt: Ziryab

Bu soru Türkiye'de hiç sorulmadı. Asıl adı Abul Hasan Ali Bin Nafi olan Ziryab, Musllu bir Kürt ailenin tek çocuğuydu. Dokuzuncu yüzyılda Hıristiyan batı ve Müslüman Doğu onun müziği ve estetik anlayışıyla birbiren yaklaştı, dostluk kurdu.

Endülüste Bir Kürt: Ziryab

822 yılında, şimdiki İspanya sınırları içinde olan, zamanın Endülüs Devleti’nin önemli şehri Kurtuba’da (Cordoba) Ziryab lakablı bir Kürd, ülkenin ilk müzik konservatuarını açar. Asıl adı Abul Hasan Ali Bin Nafi dir. İleri derecede esmer olduğu olduğu için Ziryab dediler sanırım. Ziryab " Kara Kuş" demektir. Musul da doğmuş Ziryab sonra Bagdat'ta Binbir gece masallarından da bildiğimiz abbasi halifesi Harun Reşit'in temellerini attığı ve İshak bin İbrahim el Mevsili'nin yöneticiliğini yaptığı bir Zerafet okuluna gider. bu mevsilinin birde ishak adında fesat bir oğlu vardır. 

Bir gün Harun Reşit İshak’a yeni bir yetenek bulup bulmadığını soruyor. Bizim Ziryab da çok yetenekli genç bir öğrenci. Hükümdarın karşısına çıkıyor ve “Bana izin verirseniz size bu zamana kadar hiç kimsenin duymadığı şarkılar söylerim” diyor. Ziryab şarkısına başlıyor ve Harun Reşid'i mest ediyor. İste zurnanın zırt dediği ve hikayenin başladığı yer burası;

İshak halifenin beğenisi karşısında sevinçli ama doğal olarak sinirli. Ziryab’ın yeteneğinin ve hırsının farkında ona İki seçenek sunuyor;

- Ya vereceğim parayı alıp Bağdat’ı terk edeceksin yada kalıp seni yok etmemi kabul edeceksin

Ziryab tam bir sanatçı, hiç böyle mafyatik işlerle yormuyor kendini. Topluyor tasını tarağını yola koyuluyor.

Bu yıllarda Bağdat’ta ne varsa Endülüs’te de daha silik bir kopyası vardı. ( Halife bile Abbasiler’de bir tane Endülüs’te bir tane Fatımi devletinde bir taneydi) Doğu’nun karmaşasından kaçan bilumum hezarfen, şair ve müzisyeni mıknatıs gibi kendine çekmekteydi Endülüs. Bu çekim gücünden Ziryab da kurtulamadı ve kendisini Endülüs’ün merkezi cordoba’da  (kurtuba) buldu. 

30’lu yaşlarının başında bizimki. Endülüs’te alay-ı vala ile karşılanıyor.Kendisine üst düzey görevli maaşından çok daha fazla bir maaş bağlanıyor. Ama Ziryab ilim insanı. Bağdat’ı orada öğrendiklerini Cordoba’ya (Kurtuba) taşımaya kararlı. Bağdat kültürünün inceliklerini yakından bilen Ziryab burada bir okul açıyor. Zerafet okulu.

Teşvik gördükçe yeteneklerini ortaya çıkaran Ziryab; sadece Kurtuba Sarayı ve şehrinin değil, aynı zamanda Endülüs Emevi Devleti'nin en şöhretli adamı oluveriyor; Kurtubalı Ziryab diye anılmaya başlanıyor. Avrupa'da Medeniyetler Evi adıyla görkemli bir müzik ve şarkı okulu kuruyor. Muhtemelen Mezopotamya'dan Tembur (Tambur) yani sazı Avrupa'ya ilk getiren kişidir. 

O güne kadar dört telli olan gitara, 'bir çalgı ruhsuz olamaz' deyip beşincisini bütün tellerin ortasına bağlayan kişidir. Bağdat’ta ki ud ve tambur benzeri değişik çalgı aletlerini getiriyor. Müzik dünyasında hiç bilinmeyen yeni makam ve ritim türleri ekliyor. O zamana kadar ağaçtan yapılma mızrap, Ziryab sayesinde kartal teleğinden yapılmaya başlanıyor. Ud aletini daha hafif olacak biçimde değiştiriyor; tellerinin imalatında ipek ve aslan yavrusunun kurutulmuş bağırsaklarını kullanıyor. 

Günümüz gitarı ve Flâmenko'yu o bulmuştu. Keza Latin dünyasının meşhur müzik türlerinden olan samba, milonga ile tango onun sayesinde şöhrete erişip yaygınlaştı. 

Ibn Hayyan ve Al Maqqari; Ziryab’ı sadece müzik konusunda ele almanın vicdansızlık olacağını, çünkü müzikte olduğu kadar şiir, edebiyat, hitab, astronomi ve coğrafyada da olağanüstü bir birikime sahip olduğunu yazarlar.

Ziryab yemek kültürü konusunda da söz sahibi bir insandı. Kuşkonmaz sebzesini ve yemeğini çağdaşlarına tanıtmıştır. Yemekte sırayla çorba, ana yemek ve son olarak tatlının takdim edilmesi geleneklerini o başlatmıştır. İçecekler için metal kaplar yerine daha kullanışlı olan kristal kap kullanımını da o getirmiştir. 

O, aynı zamanda başarılı bir modacıdır. Bağdat'ta çok tutulan en has kumaşlarla ipekli giysilerin halifeler ile eşraf takımının köşklerindeki en nadide kokuların Endülüs'e getirilmesini sağladı. Şık giyimli olduğundan üst tabakanın ve aristokrat kesimlerin de zarif olmalarını, şık giyinmelerine öncülük etti. Mevsimlere göre giyilecek; yazın mutlaka beyaz, hafif keten giysiler , baharda ipekliler, kışın da kalın yünlüler...Makyaj ve benzeri süsleme yöntemlerine katkıda bulunmakla kalmadı, ter ve benzeri kokuların giderilmesi için parfüm misali ürünlerin doğal bitkilerle elde edilmesine önayak oldu. 

Saç tasarımına yenilik getirdi; berberlerin saçları arkadan ve yanlardan kısaltmalarına, tepe kısmındaki saçları ortadan ikiye bölerek yanlara taramalarına yardımcı oldu. Onun gayesi yan ve öndeki perçemlerin kısaltılıp alnın görünmesini sağlamaktı. 

Bunlar Ziryab’ın avrupa’ya götürdüğü nezaket kurallarından bir kaçı toparlamak gerekirse kimdir ziryab? Özellikle müzik tarihinde çok önemli bir yeri olmasına rağmen kürtler tarafından pek sahiplenilmeyen ya da bilinmeyen kürt kökenli aydın kişidir.

Kaynak: 1, 2, 3

Bu Gönderiler İlginizi Çekebilir!

Osmanlıda İlk Genelev Patroniçesi: Langa Fatma

Genelevler yüzyıllar önceden günümüze kadar gelmiş bir yapıdır. Osmanlı Döneminde bu yapılar yasaklanmasına rağmen bakalım nasıl oluşmuş ve günümüze kadar devam etmiş.


İlk Bilgisayar Programcısı: Ada Lovelace

Bilgisayar ve teknoloji alanında sıklıkla duyduğumuz isimler genellikle erkek isimleridir. Erkeklerin teknolojik gelişmelerle ve aygıtlarla kadınlardan daha fazla ilgilendiğini hepimiz düşünmekteyiz. Bununla birlikte, bilgisayar programlamak gibi teknoloji alanında büyük girişimlere ön ayak olan çalışmalarda da yine hafızalarımızda erkek isimlerinin yer aldığını pek çoğumuz fark etmişizdir. Günümüzde bile kadınların birçok alanda erkeklerle eşit olmak için mücadele verdiğini hepimiz biliyoruz. Ancak Ada Lovelace’ın yaşadığı dönemlerde kadınlar ne kadar eğitimli olurlarsa olsunlar bir aile objesi olarak görülmektelerdi. Ada Lovelace 1800’lerde gösterdiği azmi ve başarısı sayesinde sadece o döneme değil tarihe adını altın harflerle yazdırmayı başaran bir kadın olmuştur.

Bu yazıya tepkin ne oldu ?

like
2
dislike
0
love
1
funny
0
angry
0
sad
0
wow
2