İrade Yorulan Bir Kas mıdır? Kurabiye - Turp Deneyi

Bireylerin öz kontrollerini ifade eden irade gücüne ilişkin çalışmalar yapan bilim insanlarının başında Roy Baumeister gelmektedir. Baumeister, 1990’lı yılların sonlarında ego tükenmesi teorisini oluşturmuştur. Ego tükenmesi teorisinin temelinde kısıtlamaların bireylerin davranışları üzerinde yarattığı etkilerin incelenmesi yer almaktadır. Baumeister çalışmalarında, kişinin kendini kontrol altına alması sırasında kısıtlı olan kaynağın tüketildiği sonucunu ortaya çıkarmıştır. Hele ki kontrol altına alınan alışkanlıklar ve yatkınlıklar ise tüketim çok daha fazla olmaktadır. Burada belirtilmekte olan kaynağı enerjinin bir türü olarak da düşünmek mümkündür.

İrade Yorulan Bir Kas mıdır? Kurabiye - Turp Deneyi

Baumeister'ın çalışmalarında bahsedildiği üzere kişiler genellikle akşam yorgun oldukları saatlerde yapmakta oldukları diyetlerini bozmakta veya dürtüsel suçları gerçekleşmektedir. İrade gücü tıpkı bir kas gibi çalışmaktadır. Kullanıldıkça etkinliğini kaybetmekte ve performansında azalma olmaktadır. Performansın arttırılabilmesi için dinlenme sürecine ihtiyaç vardır. Bu nedenle bireylerin yorulduğu akşam saatlerinde irade gücü gün boyunca kullanılmış olmasından  dolayı zayıflamakta ve kişiler kendilerini başka zamanlardaki gibi kontrol edememektedirler.

Baumeister'ın çalışmasında çeşitli deneyler yapılmış ve bulgulardan hareket edilerek ego tükenmesi kavramı açıklanmıştır. Bu deneyler arasında yer alan ve psikoloji literatürüne en popüler olanı, konunun daha iyi anlaşılabilmesi açısından Kurabiye - Tup Deneyi ele alınmıştır.

Söz konusu deneyde, katılımcılardan deney ortamına aç gelmeleri istenmiştir. Katılımcılar gelmeden çikolatalı kurabiye pişirilmiş ve kokusunun tüm odaya yayılması sağlanmıştır. Bir tarafa çikolatalı kurabiyelerden diğer tarafa ise turp konulmuştur. Gelen katılımcılardan bir gruba sadece kurabiyelerden yiyebileceği diğer grup katılımcıya ise sadece turplardan yiyebileceği söylenmiştir. Sonrasında bu iki gruba tadım aşamasına hiç alınmamış üçüncü bir grup daha eklenmiştir. Sonrasında  üç gruba da bulmaca verilmiş ve herhangi bir süre limiti olmaksızın istedikleri kadar deneme yaparak bulmacaları çözmeye çalışmaları istenmiştir. Fakat söz konusu bulmacanın çözümünün imkansız olduğu katılımcılara söylenmemiştir. Katılımcıların bulmacayı çözmek için uğraştıkları süre ve yaptıkları deneme sayıları gözlemci tarafından kayıt altına alınmıştır.

Bu deneyden çıkan sonuca göre; çikolatalı kurabiye yemelerine izin verilen katılımcı grubu ile tadım aşamasına hiç katılmayan grup bulmaca çözümüne yaklaşık olarak eşit süreler; ortalama 18,9 ve 20,86 dakika uğraşmışlar ve birbirlerine yakın sayıda; ortalama 34,29 ve 32,81 kere denemede bulunmuşlardır. Çikolatalı kurabiye yemek isterken bu dürtülerini irade güçlerini kullanarak bastıran gruptakilerin ise diğerlerine kıyasla çok daha az süre; ortalama 8,35 dakika bulmaca ile uğraştıkları ve ortalama 19,4 kere denemede bulundukları sonucu ortaya çıkmıştır. Bunun nedeni, çikolatalı kurabiye yemek isterken turp yiyen katılımcıların irade güçlerini kullanarak ekstra enerji sarf ederek bulmaca ile daha az uğraşmış olmalarıdır. Diğer bir ifadeyle, burada ego tükenmesi söz konusudur.

Başka bir ego tükenmesi çalışması olan Wegner'ın çalışmasında iki grup oluşturulmuştur ve deney öncesinde bu gruplara çeşitli simgesel gösterimlerde bulunulmuştur. Birinci gruptaki kişilerden simgesel gösterimlerini akıllarına getirmemeye çalışarak düşüncelerini listelemeleri istenmiştir. İkinci gruptakilere ise, herhangi bir kısıtlama olmaksızın düşüncelerine yönelik liste oluşturmaları söylenmiştir. Sonrasında her iki gruptan, verilen karmaşık harfleri yerlerine göre dizmeler istenmiştir. Düşüncelerini bastırmak durumunda bırakılan gruptakilerin diğerlerine kıyasla çok daha çabuk pes ettikleri gözlemlenmiştir.

Bu tür ve benzeri çalışmalarda bilim insanları öncelikle irade gücünün kullanılmasını gerektiren bir durum yaratmakta ve kurabiyeden yememe gibi katılımcıların kendilerini kontrol etmeleri gereken durumlar oluşturmaktadırlar. Sonrasında ise katılımcıların performansı bulmaca çözmek ya da beyinsel bir çaba gerektiren aktivitede bulunmak gibi çeşitli faaliyetlerle test edilmektedir. Bunların hepsinin ortak amacı, iradenin kullandıkça tükenen bir kaynak olduğunu ve ego tükenmesinin geçerliliğini kanıtlamaktadır.

Sonuç olarak kurabiye-turp deneyi yaklaşık 200 defa tekrarlanıyor ve her seferinde aynı sonuç çıkıyor. Bilim adamı İradenin bir beceri olmadığını, kol ve bacaklardaki bir kas gibi olduğunu çok çalıştıkça yorulduğunu söylüyor. Nasıl hiç spor yapmayıp birden bire 2 saat spor ve sonrasında kas ağrısı nedeniyle spor yapmamaya karar verirsek, irademiz de aynı durumda. Üzerinde çalışmamışsak gelişmiyor ve ilk zorlamada aynı kas ağrısı gibi hayata karşı direncimizi azaltıyor. Kendimizi mutsuz ve şanssız hissediyor ve çabalamaktan nasıl olsa başaramayacağım duygusu ile vazgeçiyoruz. Kurabiyeye direnerek irade gücünü kullanması gereken gruba zihinleri zorlayan bir görev verildiğinde daha çabuk poes etmeleri "Ego Tükenmesi" terimini psikoloji terminolojisine kazandırmıştır. 

Kaynak 1, 2

Bu Gönderiler İlginizi Çekebilir!

Marion Sims ve Siyahi Kadınlar Deneyi

Tıp tarihine akademik başarılarından çok, ırkçılığı ile damga vurmuş bir hekim... Jinekolojinin babası olarak bilinwn J. Marion Sims'in iğrençliklerle dolu hikayesini okumaya hazır mısınız?...


Zimbardo’nun Standford Hapishanesi Deneyi

Bir üniversite psikolojik araştırması hiç beklenilmeyen bir şekilde ters giderse ne olur? 1971'de 24 gönüllü öğrenciyi mahkum ve gardiyan olarak görevlendiren Stanford Üniversitesi profesörü Dr.Philip Zimbardo müfettiş rolünde, taci...

Bu yazıya tepkin ne oldu ?

like
2
dislike
0
love
0
funny
0
angry
0
sad
0
wow
1